YÖRESEL KILAVUZ

Bu sözlük hem şiirlerde, türkülerde anlaşılamayan kimi sözcükleri açıklamak hem de yörelerimizde kullanılan sözcüklere örnekler vermek amacıyla hazırlandı. Karacoğlan’dan, Köroğlu’ndan, Pir Sultan’dan bugüne kadar halk dilinin değişimlerden fazla etkilenmediğini görürüz.



A

acer:yeni
ahbın:hayvan gübresi
ağızbağ:çuval için ip
alaca:çit
ala ağız : geveze
alayı:hepsi
alevçik:küçük evimsi
alkış vermek:biri için dua etmek
amel:ishal
arıstak:tavandaki örümcek ağı pislikleri
asbap:elbise
asifinik:naftalin
avrat:kadın
avsut:kağnı tekerleğinin bir parçası
azık:yol yemeği
B

bannahcah:balkonda kullanılan çıta(parmakcak)
bayahdan:demin
bazlama :ince ekmek
becek:kenar
bek:pek, çok
belleki:örneğin
bezmek:usanmak
bıcaklık:raf
bıldır:geçen sene
bir demlik:temelli, kalıcı
biseal: bu sefer
bişilik:toprak sıva
C

cankeş:aşırı sabırsızlanmak
cerek:uzun çıta
cılbanmak:soyunmak
cimcik:çimdiklemek
cıngıl:üzüm cıngılı
cırcır:fermuar
cibik çalmak:alkış
cirik:sümük
culfalık:kilim tezgahı
culuk:hindi
Ç
çağ:banyo
çalgı:ahır süpürgesi
çalkama:ayran
çarkıt:kırık,bozuk
çenet:genellıkle kuşlarda, bacak
çeten:römorkun üstüne kurulan kapalı, tahtadan kabin
çıkı:bohça
çıngı:kıvılcım
çimmek:yıkanmak
çot:sakat
çöğdürmek:işemek
çömçe:kepçe(yemek)
D

dadanmak:uylamak
dahdiri:oynak kız
dazlanmak:birşeyin pişmeden sadece yüz kısmının kızarması,parça parça kızarmak
dıga:küçük çocuk,evlat
dıvrak:kullanışlı,ufak
diki:küçük parça (iki diki de bana ver de yiyek gibin)
dil:anahtar
dinelmek:sorutmak, ayakta durmak
duluk:yanak
döllük:kuzuların konduğu yer
duluk:yanak
düğürcük:bir çeşit çorba
dek/dölek dur: akıllı
dulda:rüzgar esmeyen yer
durmak
dölek:düzgün
dulda :serin yer
E

ellam:sanırım
emaaçer:adamakıllı
erinmek:üşenmek
essah:gerçek
evmek:acele etmek
evrağaç:ekmeği döndermede (evirmek) kullanılan tahta
eyağa:kaburga
eylenmek:durmak
F

farımak:yıpranmak, eski dinamikliğine sahip olmamak
fer:derman
ferman:derman
fıllanmak:dolanmak,dönmek
firek:eski büyük anahtar
fol:tavuğun altına konan sahte yumurta
G

gabarcık:balon
gağşak:orusbu, oynak kadın
gal:sıvada kullanılan beyaz toprak
gatıhlaş: bir yemek
gıbal:kabaca görüntü

gılavlamak:sıvazlayarak optimal hale getirmek
gerbe:kaşağı
gicişmek:kaşınmak
goşamlamak:avuçlamak
goyurmak:bırakmak
gusgun:semer arka bağı
göğ:mavi
göksemek:özlemek
gumpür:patates
gübür:süprüntü
güdük:evin tavanında kullanılan, paralel dizilen ince kısa ağaç
güz: sonbahar
gada : kaza ,bela
H

helaazki:iyi ki
heye:evet
hahıç:başa kakma
hahmak:itmek
harıs:muhtaç
hezen:tavana dik kolonların da tuttuğu ana ağaç kolon
horanta:ev halkı
hüyüklemek:haddınden fazla doldurmak
I

ığralanmak:sallanmak
ipdi:önce
ıtağ:ev içinde eleme gibi işlerde kullanılan küçük tekne
İ

ilaançe:leğencik
içlik:gömlek
iskemle:sandalye:
işmar:göz etmek
ipdi:önce
iriskik:et sucuğu
K
kanırmak:
keh:köşe
kele:ya veya hey anlamanda
kerme:ahır tabanındaki yakacak, gübre
kertmek:hafif çizip iz bırakmak
kılavlamak:bilemek
kırklık:makas
kırmızı:domates
kişiflemek:gözetlemek
kıvık: aralı (kapı)
kıvratmak:sıkı tutup döndermek
kokulu yağ:kolonya
kombe:yayla çöreği
kopmak:koşmak
koyurmak:bırakmak
küfle:tandırın hava deliği
kümürtlek:gırtlak
kürtün:semer
L
lo:silindir
M

ma:tavan
mağbeyn:salon
mahat:kanepe
malamat:rezil
mancınık:tahtadan, avlu kapılarının açılmaması için arkasına konulan ağaç.
masat:bileme taşı
maya:dişi
mayıs:hayvan boku
mayışmak:gevşemek
maarim:meğerse
mabeyin:salon,hol
meses:öküz sopası
mıh:çivi (sanırım farsça)
moli:zayıf,halsiz
modul:hayvanlara hız vermek için  ucunda çivi çakılı sopa
muhaat olmak:korumak,sahip olmak
N

namazla : seccade
naşat:sabah mahmurluğu
navrah:surat
nizah:kavga dövüş
noorek: ne yapalım
O

oğulcak:mama önlüğü
okuyuntu:davetiye
omaç:yemek çeşidi
oncaaz: o kadarcık
oyulgamak:iğne ile iliştirmek
Ö
ökbeleşmek:inatlaşmak
ötürük:ishal

övendire: öküze aktivasyon modülü
P

papah: şapka
peşkir:havlu
pilingir:test
pırtı:kumaş
pinelik:kümes
pöç: sonu, ayak kısmı
puhare:baca
puşta:hızardan çıkan ağacın kabuk kısmı
pür:yaprak
pürtlemek:sıkışıp cıkmak
püs:kayısı gibi ağaçlardan sızan reçine
pürçüklü:havuç
R

rapata:bezden yapılmış tandıra ekmek yapıştırma aleti
S

sako:kalın palto
sanırtmak:ayakta durarak manalı hareket yapmak
savuşmak
seki:oturma icin yerden yüksek yer
seklem:buğday çuvalı
seterekli:sinirli, asabi
seysana:
sifli:kirli paslı
siyeç:çalılıkla belirlenmiş sınır
sohranmak:homurdanmak
soku:buğday döverek, yarma yapmak için içi oyulmuş taş
sokum:lokma
sorutmak:ayakta durmak
suma:duruş,tip
sumsuk:yumruk
süve:pervaz
Ş
şemşamer:çekirdek,ayçiçeği
şelek:sırtta odun yükü
şikir:surat
şörük:salya
sürgüç:masa, ocak silmede kullanılan elbezı
T

taman:hani
taptan düşmek:güçsüz,dermansız kalmak
tavatır:zorlu
temek:ahır ve samanlıktaki havalandırma bacası
temelli:devamlı
tezek:yakacak hayvan gübresi
tohmalamak:cok yiyerek tam bir rahatsızlık hali
tosbağa:kaplumbağa
tuman:geniş pantolon,şalvar
tummak:suya dalmak
turalanmak:talihin kötü gitmesi
U

usuhmak:sakinleşmek
uşak:çocuk, çocuklar
uylamak:ısrar etmek
uymaca:yapışkan adam.ısrarla rahatsız eden

Ü
üryan:çıplak
ürkmek:hastalığın sıçraması
üzengi:eyerin ayak basma yeri
V

vayra:balyoz
verep:meyil
Y

yağlık:mendil
yal:hayvan maması
yapma:tezek
yavuncumak:acındırmak
yazı: arazi, kır
yekinmek: kalkmaya başlama hareketi
yelikmek:heyecanlı salak hareketlerle şımarmak
yeğni:hafif
yeldirmek
yitik:kayıp eşya
yitmek:kaybolmak
yoşungu:eski,yıpranmış
yörek:beşik örtüsü
yumuş:iş, görev
Z
zağlanmak: genellikle hayvanlarda, şişmanlamak.
zağlı: şişman,besili
zelze: kapının kilitlenen kısmındaki metal, delikli
zıvana:kağnı aksında bir parça
zobu:kısa boylu şişman kişi
zorlu:sıkı, çok iyi